Nawigacja

Aktualnie znajdujesz się na:

Aktualności

Strona znajduje się w archiwum.

Transparentność budżetu a korupcja

Istnieje silna zależność między poziomem korupcji a transparentnością tworzenia i realizowania założeń budżetowych. Marie Chêne jedna z ekspertek Transparency International przyznała, że w krajach o ugruntowanej demokracji wolność prasy i dostęp do informacji publicznej są związane z kontrolą społeczną, a co za tym idzie, ograniczeniem korupcji.

Jako uzasadnienie tej tezy przypomniano historię Szwecji, uważanej za jeden z najmniej skorumpowanych krajów.

To właśnie tam powstała pierwsza na świecie ustawa o dostępie do informacji publicznej.  W 1766 roku szwedzki parlament uchwalił prawo znoszące cenzurę i dający obywatelom dostęp do dokumentów rządowych.[1] Ustawa zezwalała na publikowanie opinii na temat stosunków królestwa z innymi krajami, a nawet wydawania ocen co do tego, czy zawierane przymierza są korzystne, jednocześnie zakazując utajniania sojuszów. Dokument konstytuował więc wolność prasy.

Obecnie tłumaczy się wysokie miejsca państw skandynawskich w rankingach percepcji  korupcji świadomością obywateli i pielęgnowaną przez wieki fundamentalną zasadą prawa dostępu do dokumentów urzędowych dla każdej osoby, która chce je zobaczyć. Opierając się na przykładzie Szwecji uznaje się, że kraje z długą tradycją transparentnych rządów i świadomością obywatelską lepiej radzą sobie z  kontrolą polityków i rozliczaniem ich za decyzje.

Artykuł[2] na stronie Transparency International nawiązuje do ostatniego Indeksu Przejrzystości Budżetu (Open Budget Index) z października 2010 roku[3], który obejmuje również Polskę.  Z tego zestawienia wynika, że 74 z 94 umieszczonych w rankingu krajów nie spełnia podstawowych standardów przejrzystości i rozliczalności budżetowej. Z kolei brak transparentności prowadzi do sprzeniewierzania publicznych funduszy, ale może także być tego wyznacznikiem.

Kraje podzielono na 5 kategorii. W najwyższej klasie znalazły się te z nich, które uzyskały powyżej 80 punktów, co oznacza, że w wystarczającym stopniu pozwalają na wgląd w dokumenty urzędowe.  Kolejna grupa państw (61-80 punktów) ujawnia je w stopniu znacznym. Trzecia (41-60) obejmuje kraje udostępniające pewne informacje, a państwa ujęte w grupie czwartej (21-40) robią to w stopniu minimalnym. Najniżej klasyfikowane są państwa uzyskujące 20 i mniej punktów, blokujące dostęp do informacji publicznej.

Polska[4] z 64 na 100 możliwych punktów plasuje się obok takich państw jak Peru (65), Indie (67), Sri Lanka (67)i Słowenia (70). W środku stawki  (61-80 punktów) są też Brazylia, Chile, Czechy, Niemcy, Korea Południowa i Ukraina.

Wysokie noty (powyżej 81) otrzymały Francja, Nowa Zelandia, Norwegia, Szwecja, RPA, Wielka Brytania i Stany Zjednoczone. Najlepiej z państw afrykańskich, a zarazem najlepiej ze wszystkich państw klasyfikowanych w rankingu wypadła Republika Południowej Afryki (92). Drugie najwyżej klasyfikowane państwo afrykańskie, Uganda, za udostępnianie tylko niektórych  informacji otrzymała 55 punktów, podczas gdy jeszcze w 2006 roku kraj miał tych punktów zaledwie 32.

Najniżej z krajów europejskich, z 44 punktami,  uplasowała się Bośnia i Hercegowina. Alarmujący stan transparentności budżetu zanotowano także w krajach azjatyckich: Wietnamie (14), Chinach (14), Kirgistanie i Kambodży (15).

Obywatele niektórych krajów, np. Czadu oraz Iraku mają bardzo ograniczony dostęp do informacji. Oba kraje otrzymały po 0,4 punktu, a Gwinea Równikowa, Fidżi, Wyspa św. Tomasza i Książęca nie uzyskały żadnego. Świadczy to o całkowitym braku transparentności budżetowej.

W opracowaniu podsumowującym badanie zawarto jednak nadzieję, że poprawa jest możliwa w każdym z ocenianych krajów i to przy niewielkim nakładzie sił i środków. Wystarczy chociażby publikować informacje budżetowe w Internecie.

Przykład może stanowić Liberia. W 2008 roku kraj ten otrzymał 3 punkty, a w 2010 – 40. W analogicznym okresie duży wzrost z 36 do 60 odnotowała także Mongolia.

 
Źródła:

http://blog.transparency.org/2011/12/07/what-makes-new-zealand-denmark-finland-sweden-and-others-%E2%80%9Ccleaner%E2%80%9D-than-most-countries/

http://joaag.com/uploads/4-_4_1___LevinFinal.pdf

http://www.scribd.com/doc/5885744/The-Worlds-First-Freedom-of-Information-Act-SwedenFinland-1766

http://openbudgetsblog.org/2012/02/06/state-capitalism-makes-government-budgets-less-transparent/

http://internationalbudget.org/what-we-do/open-budget-survey/

 

[1] Wkrótce, bo już w 1772 roku ten nowatorski akt został zawieszony. Ten stan trwał do 1809 roku.
[2] What makes New Zealand, Denmark, Finland, Sweden and others “cleaner” than most countries?, Marie Chêne; http://blog.transparency.org/2011/12/07/what-makes-new-zealand-denmark-finland-sweden-and-others-%E2%80%9Ccleaner%E2%80%9D-than-most-countries/ (dostep. 13.02)
[3] Indeks publikowany jest raz na dwa lata.
[4] Do przeprowadzenia stosownych badań w Polce został wybrany Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową.

 
 

do góry